Anızlar ekonomiye kazandırılıyor

Çiğdem Kurut'un Röportajı

Çiftçinin sorunu, yakıldığında çevrenin düşmanı olan anızlar, CETA Kompost tesislerinde üretimin bir parçası haline dönüştürülüyor. Geçtiğimiz yıl Konya Bölgesi’nde 300 kilometre çapında anız bu tesislerde işlem gördü ve hem Konya, hem de çevre kazandı. Üretilen mantarlar sofralarda yerini aldı. CETA Kompost’u Bayram Ceylan ve Niyazi Taşçı anlattı.

Kompost mantarın üremesine elverişli olan bir madde ve siz bunu üretiyorsunuz. Nasıl bir süreç?

Kompast dediğimiz materyal bir hammadde. Bunu buğday atıklarının anızından elde ediyoruz. Biliyorsunuz ülkemizin en büyük sorunlarından bir tanesi anız yakma. Hem canlıları, hem de toprak üzerindeki her şeyi yok etmiş oluyorsunuz. Ama biz anızları o yılın nem, sıcaklık, anız rezervlerinin durumuna göre belli bir ücret karşılığı alıyoruz. Çiftçiye hiç elini değdirmeden kendi makinelerimizle balya yapıyoruz, kendi araçlarımızla kendi işletmemize çekiyoruz. Atık, yanan bir malzemeyi sanayiye kazandırıyoruz. En büyük avantajlarımızdan bir tanesi bu. Tabi bunu yaparken de çiftçimize destek oluyoruz. Geçtiğimiz yıl 300 kilometrelik bir çapta Konya bölgesinin anızlarını aldık. Belediye başkanlarımızın, muhtarlarımızın bu bölgenin anızlarının tamamını yurt dışından getirdiğimiz büyük balya makinaları ile topladık. Kendi fabrikamıza taşıdık. Çiftçinin yakacak bir şeyi kalmadı. Üstüne bir de para kazandı.

Anızlar hangi işlemlerden geçerek hammadde haline dönüşüyor?

Anızlar işletmemizde kültür mantarının hammaddesini üretmekte kullanılıyor. Bu tamamen fermantasyon işi. İçerisinde oksijen sistemleri, tam otomasyon sistemleri bulunan 24 saat otomasyonları bilgisayarla kontrol altında olan bir işletmede anızı alıyoruz, içine bazı kimyasallar katıyoruz. Bunu fermente ediyoruz. Fermantasyondan sonra pastörize edip içindeki mikropları öldürüyoruz. Pastörize odalarımız var. Büyük fanlarımız var. Bunun da otomasyonu var. Ondan sonra mantar misellerini (tohumlarını) o kompostun içine ekiyoruz. Şu an miseller yurt dışından geliyor. Ama yakın bir zamanda bunu üretmek için de çalışmalarımız sürüyor.

Mantar üreticisine bu kompostlar nasıl teslim ediliyor?

Kompostlar hazır hale geldikten sonra isteyene yuvarlak torba dediğimiz 10, 15 kilogramlık torbalarda veya blok pres dediğimiz çeşitli çaplarda, 15, 20 kilogram ağırlığında  miseli atılmış halde sunuluyor. Üreticiye sadece üretimi yapmak kalıyor. Türkiye’nin hemen hemen her yerinde bulunan üreticilerimize gönderiyoruz. Üretim ev altı, ya da merdiven altı dediğimiz küçük yerlerde de olabiliyor, tam otomasyonlu çok büyük işletmelerde de. Öyle ki her bir odası 20, 30 ton kompost alabilen, ayda 500 tona kadar   kültür mantar üreten işletmelerimiz de var, ayda bir ton üretim yapan üreticilerimiz de var.

Üretim için de bazı koşullar gerekiyor. Bu koşulları sağlamak zor mu?

 Üretimde hepsinin ortak noktası izolasyon. Güneşle bir işimiz yok. Mevsimle de. Yaz, kış fark etmiyor. Hem dışarıdaki sıcak havayı üretim odasına çektiğimiz için hem de dışarıdaki soğuk havayı izole ettiğimiz için değerler ayarlanıyor. Isı ve nem ayarı için iklimlendirme de gerekiyor. Buna bağlı olarak da her şeyi kontrol edebildiğiniz bir yer de gerekmekte.  Kompostları raflara yerleştiriyoruz,  iklimlendirmesini yapıp örtü toprağını serpiyoruz. Kompostu alıp üretim odasına koyduktan sonra iyi bir üretici 35 günde, en fazla 42 günde mutlaka mantarını toplar. Ve satışa sunar.

Her kompast bir kez mi ürün veriyor?

3 verim dediğimiz yaklaşık 60, 65 gün süren bir üretim periyodu var. Bu periyod bittiğinde kompostlarımızı üretim odasından çıkarıyoruz. Odayı dezenfekte ediyoruz ve çıkan ürünü de bir yerde biriktirip tekrar toprak haline getiriyoruz. Çıkan ürün park bahçelerde, saksı çiçeği çiçek toprağı olsun, sera toprağında kullanabiliyoruz.

Son olarak CETA hakkında bilgi verir misiniz?

CETA Kompost 2010 yıl8ında Sarayönü Ladik Kasabası’nda kuruldu. 4 ay gibi kısa bir sürede ayda bin 500 ton kapasiteyle üretim başarısı gösterdi. Şu anda yıllık 72 ton üretim kapasitesi bulunuyor. CETA Türkiye’nin en teknolojik ve hijyenik tesisi olmakla birlikte ülkenin 2. Büyük tesisi konumunda. Türkiye’nin kompost ihtiyacının yüzde 25’lik bölümünü karşılıyor, ülke genelindeki farklı bölgelerde bulunan bayileri ile yüzlerce üreticiye hizmet veriyor.