“Çalışanlar iş güvenliği konusunda daha duyarsız”

ÇİĞDEM KURUT'UN RÖPORTAJI

İş sağlığı güvenliği neyi ifade ediyor?

İş sağlığı güvenliği denilince karşımıza çok bilimli ve çok yönlü bir alan çıkıyor. Bu nedenle bilim ve meslek çevrelerinin de yakından ilgilenmekle yükümlü oldukları bir konu diyebiliriz. Bu alan sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı sağlamayı, çalışma ortamından kaynaklanan sağlık ve güvenlik risklerine karşı korumayı, çalışanların sağlık ve güvenliklerini sağlayarak geliştirmeyi,  verimli bir iş ortamı yaratmayı hedefliyor.

İş sağlığı güvenliği nasıl bir önem taşıyor?

İş hayatı, insanların yaşantısında onlara bir yer kazandıran, fiziksel, kimyasal, psikolojik, sosyal ve ekonomik pek çok nitelikleri ile de insan sağlığını etkileyen alan olarak kabul edilir. Çalışanlar; kullandıkları makineler, çalışma ortamındaki zehirli maddeleri, insan yapısına uygun olmayan çalışma organizasyonu gibi nedenlerle çeşitli mesleki tehlikelerle karşı karşıyalar. Çalışma hayatının başta gelen sorunlarını;  iş kazaları ve mesleki hastalıklar olarak ifade edebiliriz. Bunlar yaralanma, ağrı, iş göremezlik, iş gücü kaybı, sakatlık, uzuv kaybı hatta ölüme neden olabilir.  İş kazası beklenmedik bir anda oluşan yaralanma, sakatlık ya da ölümle işçiyi etkileyen ve mal kaybı, hasar ya da üretimin durmasına neden olabilir. Dolayısıyla da büyük önem taşıyor.

Bu konuda sizin en çok önemsediğiniz konular neler?

İş güvenliğine ilişkin sorunların oluşumunda risk kavramının ortaya konulması önemli bir unsur olarak karşımıza çıkıyor. Bu kavram tehlike, zarar olasılığı, bu tehlike ya da zararın işçiler ya da tüm işletme sistemine ilişkin olması anlamında kullanılıyor. Risk kavramının sorunlu yanı, riski kavramsallaştırmak, bir başka deyişle tüm boyutlarının ortaya koyulmasının oldukça karışık olması.

İşyerlerinde risk faktörleri genel anlamda nasıl sınıflandırılıyor?

Fiziksel iş çevresinden kaynaklı riskler önemli bir alanı kapsıyor. Makine ve ekipmanlar, gürültü düzeyi, sıcaklık, ışık, çeşitli kimyasal maddeler. İşyerinde işçilerin davranışlarından kaynaklanan riskler de ayrı bir sınıf oluşturuyor. Yine işin organize edilme biçiminden kaynaklı riskler de söz konusu. Çalışma süre ve zamanları, işin akış hızı. Bir bütün olarak da işletme sisteminden kaynaklanan riskler olabiliyor. İşçiler çalıştıkları işin çeşidine, uzunluğuna ve çalıştıkları birime göre farklı risklere maruz kalıyor. İşyeri risklerinin önemi ILO’nun (Uluslararası Çalışma Örgütü) tahminlerinde görülüyor. Değerlendirmelere göre her yıl en az 2 milyon ölüm mesleki hastalık veya yaralanmalara bağlı gerçekleşiyor. ILO’nun ölümler için öngörüsü; buzdağının görünen kısmı olduğu şeklinde. Dünyanın birçok yerinde ölümcül olmayan hastalık ve yaralanmalara ait veriler mevcut bile değil.

Yeni yönetmelikle neler değişti?

2016 Ocak’ta yürürlüğe girecek yeni yönetmeliğe göre hekim ve uzman bulundurma süreleri artırıldı. Bu süreler tehlike sınıfları ve çalışan sayılarına göre değişiklik gösteriyor.

Yaptığınız incelemelerde en çok dikkatiniz çeken olumsuzluklar neler?

Çalışanların koruyucu kişisel materyalleri kullanmamaları en büyük eksiklik olarak karşımıza çıkıyor. İşyerleri bu konuda daha duyarlılar ama çalışanlar kullanım açısından aynı duyarlılığı göstermiyor. “Bana bir şey olmaz” mantığıyla hareket edildiği için bu sıkıntıyla karşılaşıyoruz.

Geçtiğimiz yıllara baktığımız zaman iş güvenliği konusunda ne değişti?

Hem işveren hem de işçi açısından çok yol kat edildi. Söylediğim gibi işveren çalışanlara göre daha duyarlı. Yasal zorunluluk, cezai yaptırımlar bu konuda etkili.  Ama çalışana cezai yaptırımın olmaması bana göre eksiklik.

Hangi sektörler iş güvenliği konusunda daha zayıf?

İnşaatlarda çalışmak çok zor.  Risk her an değişiyor. Sürekli bir üretim söz konusu. Aldığınız önlemler çok çabuk bozuluyor, değişiyor. Çalışan sirkülasyonu çok fazla. Ama sanayide imalat yapan firmalarımızda aldığımız önlemler uzun süreli, kalıcı oluyor. Genelde açık alanda yapılan çalışmalarda alınan önlemler daha çabuk deforme olabiliyor.

İş güvenliği ile ilgili hangi mesajı vermek istersiniz?

İşyerleri, iş güvenliği ile ilgili önlemleri bir yük olarak görmekten ziyade hem çalışanları hem işletme sahibi için bir fayda sağladığı görüşünde olmalı. Yeni durum da maliyeti artırabilir ancak bir yandan da iş güvenliği konusunun ciddi bir konu olduğunu anlatır. Ne yazık ki ülkemizde sadece yanlışlar çarpıcı sonuçlara yol açtığında iş sağlığı ve güvenliği hatırlanır. İstenilen kaliteli döneme geçilmesi için yapılması gereken çok şey var.  Denetim son derece önemli. Alınacak her önlem verimliliğin artmasında önemli bir etkendir.