Ev hanımları ve çalışan anneler dikkat! EYT'den yararlanabilecek mi?

Türkiye'de milyonlarca ev hanımının, çalışan annenin ve EYT düzenlemesini tarihlerle kaçıran sigortalıların kilitlendiği yeni sosyal güvenlik reform paketi gündemdeki sıcaklığını koruyor. Sosyal güvenlik sistemini baştan aşağı yenilemesi ve daha sürdürülebilir bir yapıya kavuşturması beklenen düzenlemenin detayları belirginleşmeye başladı. Gazeteci Faruk Erdem'in aktardığı bilgilere göre, aileyi koruma planı çerçevesinde ev hanımlarına devlet destekli prim imkânı, annelere çocuk sayısına göre yıpranma payı ve SSK ile Bağ-Kur arasındaki prim gün eşitsizliğini giderecek adımlar atılıyor. Yeni paket, aile kurumunu güçlendirirken çalışma hayatında yer alan kadınların üzerindeki yükü hafifletmeyi hedefliyor.

EV HANIMLARINA PRİM DESTEĞİ

Sosyal güvenlik reformunun merkezinde ailenin korunması ve kadınların emeklilik hakkına kolayca erişebilmesi yer almaktadır. Hazırlanan yeni plan doğrultusunda, ev hanımlarının kendi isteğe bağlı sigorta primlerinin belirli bir bölümü doğrudan devlet bütçesinden karşılanacaktır. Bu sayede çalışma imkânı bulamayan ev hanımları, sosyal güvenceye kavuşarak kendi emeklilik haklarını elde edebileceklerdir.

Çocuk sahibi olan anneler için ise emeklilik yaş şartını esneten yıpranma payı modeli devreye alınıyor. Çocuk sayısına göre kademeli olarak düşürülecek yaş şartı sayesinde anneler daha erken yaşta emekli olabilme avantajı kazanacaklar. Ayrıca iş hayatında kalmak isteyen çalışan anneler için uzaktan ve esnek çalışma modelleri teşvik edilirken, iş yerine gitmeyi sürdüren annelere yönelik bakıcı desteği ödemeleri planlanıyor.

Reform paketi kapsamında uzun süredir beklenen SSK ve Bağ-Kur prim gün sayısı eşitlemesi de hayata geçiriliyor. Bağ-Kur'lu esnafın ve küçük işletme sahiplerinin prim gün yükü SSK düzeyine çekilerek emeklilik koşullarında adaletin sağlanması amaçlanmaktadır.

25 yıllık sigortalılık süresi entegre edilecek

Geçtiğimiz dönemde uygulanan EYT düzenlemesiyle yaklaşık 5 ila 6 milyon vatandaş emeklilik hakkı kazanmış ve 8 Eylül 1999 öncesi sigortalı olanlar 40'lı yaşlarda emekli olabilmişti. Ancak 9 Eylül 1999 ve sonrasında işe giren çalışanların 17-18 yıl fazladan beklemek zorunda kalması ciddi bir adalet arayışını beraberinde getirdi.

Bu haksızlığı gidermek adına anneler için planlanan yaş düşümü modelinin 1999 sonrası sigortalı olan vatandaşlar için de uygulanabileceği ifade edilmektedir. Faruk Erdem, adil ve sürdürülebilir bir kademeli emeklilik sistemi için üç temel şartın bir arada uygulanmasını önermektedir:

İşe giriş tarihinin esas alınarak emeklilik yaşının yıla göre kademeli ayarlanması birincil kriteri oluşturmaktadır. Bununla birlikte 7.000 veya 7.200 prim gününün eksiksiz tamamlanması şartı aranacaktır. Son olarak ise kadınlarda 20 yıl, erkeklerde 25 yıllık sigortalılık süresinin doldurulması kuralı sisteme entegre edilecektir.

SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİNDE REFORM ÇAĞRISI

Türkiye'deki aktif çalışan ile pasif emekli oranının 1,8 seviyelerine gerilediğine dikkat çeken uzmanlar, sosyal güvenlik sisteminin uzun vadede ayakta kalabilmesi için çalışan sayısının acilen artırılması gerektiğini belirtmektedir. Mevcut emekli maaşı bağlama sisteminin karmaşık yapısı da reformun zorunlu başlıklarından biri olarak görülmektedir.

Güncel mevzuatta 2000 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası olmak üzere 3 farklı Aylık Bağlama Oranı (ABO) uygulanmaktadır. Bu durum aynı prim gününe sahip vatandaşların farklı dönemlerdeki çalışmaları nedeniyle çok farklı maaşlar almasına yol açmaktadır.

Özel bir yazılım veya algoritma kullanmadan emekli maaşı hesaplamanın neredeyse imkânsız hale geldiği bu karmaşık yapıda, sosyal güvenlik mevzuatının acilen sadeleştirilmesi ve tüm çalışanları kapsayan tek bir standart sistemin oturtulması hedeflenmektedir.