Kimler malulen emekli olabilir? Bu hastalıklara sahip olanlar dikkat

Malulen emeklilik ile yaş şartı aranmadan ve daha az primle genç yaşta emekli olunabiliyor. Sadece bedensel engeller değil, psikolojik rahatsızlıklar da bu kapsamda değerlendiriliyor. Normal emeklilikte yaş, prim ve süre şartı aranırken, malulen emeklilikte yaş şartı bulunmuyor.

SGK, her yıl en çok hangi hastalıklardan dolayı malulen erken emeklilik verildiğini açıklıyor. Kanser hastalarının ardından ikinci sırada psikiyatri hastaları yer alıyor. SGK Eski Başmüfettişi İsa Karakaş, psikiyatrik hastalıklar listesinin oldukça kapsamlı olduğunu belirtiyor.

Malulen emeklilik için temel şart, çalışma gücünün en az yüzde 60’ını kaybetmiş olmak. Engelli emekliliğinde ise bu oran yüzde 40’a kadar düşüyor. Karakaş’a göre, hastalığın sigorta başlangıcından sonra oluşması durumunda iki seçenek bulunuyor: Malulen emeklilikte 10 yıl sigortalılık ve 1800 gün prim yeterli oluyor. Ağır derecede malul olup başkasının bakımına muhtaç olanlarda 10 yıl şartı da aranmıyor. Engelli emekliliğinde ise sigortalılık başlangıcı ve engellilik derecesine göre 15 yıldan 18 yıla kadar sigortalılık süresi, 3600 günden 4680 güne kadar prim şartı değişiyor. Psikiyatrik hastalıklar ve çalışma gücü kaybı kriterleri de mevzuatta detaylı şekilde yer alıyor. IQ 50 ve altı bireylerde öz bakımını yapamama durumu ağır kayıp sayılırken, 51-69 arası IQ’da ileri düzey işlev kaybı kabul ediliyor.

Şizofreni, şizoafektif bozukluk, sanrısal bozukluklar, atipik psikozlar ve bipolar bozukluk gibi rahatsızlıklarda tedaviye rağmen çalışma olanağı kalmaması ağır kayıp olarak değerlendiriliyor.

Ayrıca tedaviye dirençli obsesif kompulsif bozukluk, travma sonrası stres bozukluğu ve ağır depresyon gibi durumlar da maluliyet kapsamına girebiliyor. Demans, organik beyin bozuklukları ve yaygın gelişimsel bozukluklar (otizm gibi) da ağır çalışma gücü kaybı arasında yer alıyor.

PSİKİYATRİK HASTALIKLAR VE MALULİYET KRİTERLERİ

Malulen emeklilik kapsamında değerlendirilen psikiyatrik rahatsızlıklar, kişinin çalışma gücü kaybı ve günlük yaşam fonksiyonlarına göre sınıflandırılıyor. Buna göre bazı hastalık grupları ağır, orta ve hafif düzeyde iş gücü kaybı oluşturabiliyor.

Zeka ile ilgili durumlarda IQ 50 ve altı olan bireyler öz bakımını tek başına sürdüremeyecek düzeyde ağır kayıp olarak değerlendirilirken, IQ 51-69 aralığında ise sosyal ve bilişsel işlevlerde ileri düzey kayıp kabul ediliyor.

Şizofreni, şizoafektif bozukluk, sanrısal bozukluklar ve atipik psikozlar gibi hastalıklarda tedaviye rağmen çalışma olanağının kalmaması ağır düzeyde iş gücü kaybı sayılıyor.

Bipolar bozuklukta ise hastalığın tedaviye rağmen ilerlemesi ve işlevselliği bozması durumunda ağır maluliyet gündeme geliyor. Beyin hasarı ve organik psikiyatrik bozukluklarda da benzer şekilde çalışma kapasitesinin kaybı esas alınıyor.

Obsesif kompulsif bozukluk, travma sonrası stres bozukluğu ve tedaviye dirençli depresyon gibi kronik rahatsızlıklarda ise uzun süreli tedaviye rağmen iyileşme sağlanamaması halinde maluliyet değerlendirmesi yapılıyor.

Ayrıca demans, amnezi ve yaygın gelişimsel bozukluklar (otizm spektrum bozuklukları gibi) da kişinin işlevselliğini ileri düzeyde bozması durumunda ağır çalışma gücü kaybı kapsamında ele alınıyor.

Uzmanlar, tüm bu hastalıkların malulen emeklilik kapsamına alınabilmesi için sağlık kurullarınca detaylı değerlendirme yapıldığını ve her vakanın bireysel olarak incelendiğini belirtiyor.