Mutasyona uğramış Koronavirüs ne kadar tehlikeli?

Bilim Kurulu Toplantısı sonrası Bakan Fahrettin Koca yazılı açıklamayla mutasyonlu virüs hakkında son durumu paylaştı. Fahrettin Koca, İngiltere mutasyonları dışında, 2 kişide Güney Afrika varyantı, bir kişide ise Brezilya varyantına rastlandığını bildirdi. Bakan Koca, İngiltere mutasyonu sayısının ülkemizde 196 olduğunu bildirmiş, 17 şehirde tespit edildiğini açıklamıştı.

Virüsler, küresel Kovid-19 pandemisine neden olan yeni koronavirüs dahil olmak üzere her zaman mutasyona uğrar. Değişikliklerin çoğunun görünür bir etkisi yoktur. Ancak İngiltere, Güney Afrika ve Brezilya'da ortaya çıkan son değişkenler önemli endişelere neden oldu. Araştırmalar bunların daha bulaşıcı olduğunu ve bazı kanıtlar İngiltere’deki türünün daha ölümcül olduğunu gösteriyor. Enfeksiyonlardaki artış, İngiltere'de ve başka yerlerde hastaneye yatışlarda ve ölümlerde artışa neden oldu. Aşı üreticileri, aşılarının hala işe yarayacağını söylüyor. Bazı araştırmacılar, aşıların etkinliklerini sürdürmek için periyodik olarak güncellenmesi gerekebileceği konusunda uyarıyor.

Mutasyon ne kadar yaygın?

Eylül ayında İngiltere'nin güneydoğusunda ortaya çıkan ve B.1.1.7 soyu olarak adlandırılan varyant, İngiltere'yi Ocak ayında kilitlemeye geri gönderen vakalardaki artışa neden oldu. Ülkemizde de 17 şehirde tespit edildi. Diğer ülkeler, özellikle Avrupa'da bunu takip etti. Maske takma gibi önlemleri artırdılar. 21 Ocak'ta Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi, Avrupa Birliği'nde yeni varyantların yayılma riskini "çok yüksek’e” çıkardı. ABD'de sağlık yetkilileri, gerginliğin Mart ayında baskın hale gelebileceği konusunda uyardılar; Başkan Joe Biden, görevdeki ilk günlerinde pandeminin kontrol altına alması için tedbirleri sertleştirdi. Güney Afrika'da hastaneler, başka bir varyant olan 501Y.V2'nin neden olduğu vaka artışının baskısıyla karşı karşıya. Brezilyalı araştırmacılar, Amazonas eyaleti Manaus'ta bir P.1 varyantının görüldüğünü açıkladı. Aralık ayında sağlık sistemini zorlayan ve hastalarda nefes darlığına yol açan vakalarda bir artışa neden oldu. Los Angeles'taki Cedars-Sinai Tıp Merkezi'ndeki araştırmacılar, Kaliforniya'da yeni bir türün ortaya çıktığını söylüyor, ancak önemi hakkında az şey biliniyor ve bazı bilim adamlarının bu konuda şüpheleri var.

Mutasyon ne kadar ciddi?

İngiltere Başbakanı Boris Johnson 22 Ocak'ta yaptığı açıklamada, yeni kanıtların hükümetin B.1.1.7 varyantının daha tehlikeli olmadığına dair orijinal görüşünü revize etmesine yol açtığını söyledi. İngiliz Hükümeti, 60'lı yaşlarındaki 1000 erkek için, yeni varyantta ölüm oranının 13 ila 14 kişi olduğunu açıkladı. SARS-CoV-2'nin orijinal türü için bu oran 10 kişi. Bununla birlikte, hasta bakım kalitesi de bir rol oynayabilir. Birleşik Krallık'ta yapılan bir başka çalışmada, yüksek doluluk dönemlerinde yoğun bakıma kabul edilen Covid hastaları için ölüm oranlarının daha yüksek olduğunu ve birim daha az dolu olduğunda ölüm oranlarının azaldığını buldu. Ocak ayı ortası itibariyle İngiltere'de hastaneye kaldırılan Covid hastalarının sayısı, geçen Nisan ayının ilk zirvesindekinden çok daha yüksek. İngiltere Halk Sağlığı, Şubat ayı başlarında B.1.1'de ek bir mutasyona ilişkin kanıtların ortaya çıktığını bildirdi.

Yeni mutasyonlar farklı semptomlara neden oluyor mu?

B.1.1.7 varyantı ile enfekte olan hastalarda semptomlarda bazı küçük farklılıklar tespit edildi. Bir rapora göre, ilkinde öksürük, boğaz ağrısı, yorgunluk veya kas ağrıları olma olasılığı daha yüksekti. Birleşik Krallık Ulusal İstatistik Ofisi'nden alınan veriler, yeni mutasyon bulaşmış kişilerin koku veya tat duyusunu kaybetme olasılıklarının daha düşük olduğunu gösteriyor. Yeni bulgular, bazı doktorların Mayıs ayından bu yana ilk kez resmi Covid-19 semptom listesinin gözden geçirilmesi ve potansiyel olarak genişletilmesi çağrısında bulunmasına yol açtı.

Mutasyonlu türler ne kadar çabuk yayıldı?

Yeni varyantlar hızla yayıldı. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, 2 Şubat itibarıyla 80 ülkede B.1.1.7 varyantının yeni vakalarının bulaştığını bildirildi. Benzer şekilde, ilk olarak Güney Afrika'daki Nelson Mandela Körfezi'nde Ekim ayı başlarında tespit edilen 501Y.V2 varyantı, dokuz güney Afrika ülkesinin yanı sıra Seyşeller ve Mauritius'taki vakalarda büyük bir artışa neden oldu. WHO'ya göre, 2 Şubat itibariyle 501Y.V2 41 ülkede tespit edilirken, 10 ülkede de P.1 varyantının olduğunu tespit etti. Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, İngiltere mutasyonu sayısının ülkemizde 196 olduğunu bildirdi. Mutasyonlu virüs ile ilgili geçtiğimiz günlerde değerlendirme yapan Koca, 17 şehirde tespit edildiğini açıklamıştı.

Yeni mutasyonlar ne kadar bulaşıcı?

Yeni varyantlar, daha soğuk havalar, kapalı alanlarda daha fazla toplanan insanlar gibi faktörler de yayılmaya katkıda bulunsa da, hızlı bir şekilde yayılmalarını sağlayan bazı avantajlara sahip gibi görünüyor. Güney Afrika'daki bilim adamları, oradaki yeni türün önceki sürümlerden yaklaşık % 50 daha fazla bulaşıcı olduğunu keşfettiler. Birleşik Krallık'taki varyantın % 56 ila % 70 daha fazla bulaşıcı olduğu bulundu. En son Covid atasına kıyasla 17 mutasyon tespit edildi. Bilim adamlarına göre daha hızlı bir değişim oranına sahip. Birleşik Krallık danışma grubu Aralık ayında, B.1.1.7 varyantının önemli bir artışa neden olabileceğini belirtti.

Covid-19’un kaç tane mutasyonu var?

Virüs 2019'un sonlarında ortaya çıktığından beri SARS-CoV-2 genomunda binlerce mutasyon ve farklı soy ortaya çıktı. 2020'nin başlarında D614G mutasyonuna sahip bir varyant daha ortaya çıktı. Haziran'a kadar, içinde tanımlanan ilk suşun yerini aldı. Çin, dünya çapında dolaşan virüsün baskın formunun merkezi olacak. Aylar sonra, Danimarka'nın Kuzey Jutland kentinde bir düzine hastada çiftlik hayvanlarıyla bağlantılı yeni bir varyant tespit edildi, ancak geniş çapta yayılmış görünmüyor. Mutasyonlar ortaya çıkmaya devam ettikçe, daha fazla yeni varyantlara dönüşecekleri düşünülüyor.

Bazı mutasyonlar daha mı önemli?

Evet. Bilim adamları en çok dikkatini, hücrelere viral girişte anahtar rol oynayan SARS-CoV-2 spike proteinini kodlayan gendeki mutasyonlara veriyorlar. Aşılarla hedeflenen bu protein, bağışıklığı ve aşı etkinliğini etkiliyor. B.1.1.7, 501Y.V2 ve P.1 varyantlarının tümü, spike proteinini etkileyen çoklu mutasyonları taşır. Bu mutasyonlara karşı, bir aşıdan ya da Covid-19'dan iyileştikten sonra antikor geliştiren kişilerin yeni varyantlarla savaşıp savaşamayacağı konusunda soruları gündeme getiriyor.

Şimdiye kadar ne biliyoruz?

Ocak ayında İngiltere Halk Sağlığı, daha önce “normal” koronavirüs ile enfekte olanların B.1.1.7 varyantına karşı etkili bir antikor yanıtı oluşturabileceklerini buldu. Ancak aynı ay, iyileşmiş bir Covid-19 hastasının P.1 varyantı ile yeniden enfekte olduğu bilinen ilk vakası Brezilya'da bildirildi. Journal of the American Medical Association'ın 28 Ocak tarihli bir başyazısında virolog John P. Moore ve aşı uzmanı Paul Offit, Güney Afrika'da ortaya çıkan varyantı, spike -protein mutasyonlarının sayısı ve konumu nedeniyle "daha rahatsız edici" olarak tanımladı. Bu durum mevcut aşı potansiyelinin zayıflamasına neden olacağı düşünülüyor.

Peki aşılar ne kadar etkili olacak?

Araştırmalar devam ediyor. Geç aşamadaki klinik çalışmalarda incelenen aşıların, onları alan katılımcıların çoğunda şiddetli hastalığı önlemede etkili olduğu gösterilmiştir. Farklı aşı türlerini yeni ortaya çıkan türlere karşı koruma yetenekleri ile doğrudan karşılaştıran hiçbir çalışma yapılmamıştır. Yeni suşlar da dahil olmak üzere, aşılamanın asemptomatik enfeksiyonu ve SARS-CoV-2 bulaşmasını ne ölçüde önleyeceğini belirleyen bir veri yok. Bazı bilim adamları, aşılama programlarının hızlandırılmasının koronavirüsün yayılmasını ve daha fazla varyantın ortaya çıkmasını engellemeye yardımcı olacağını söylüyor.

Aşı ve ilaç üreticileri ne yapıyor?

Pfizer ve Alman ortağı BioNTech ve Moderna, kendi sonuçlarının, düşük potansiyeline rağmen, aşılarının Güney Afrika'da tespit edilen suşa karşı geliştirilmesi gerektiğini açıkladı. Bununla birlikte Moderna, bu varyanta karşı üçüncü fazı test etmeyi planladığını bildirdi. Pfizer'in CEO'su da şirketinin yeni mutasyonlara karşı aşılarını geliştirmeye başladığını söyledi. AstraZeneca Plc aşısı üzerinde ortaklık kuran Oxford Üniversitesi, gerekirse ortaya çıkan varyantlarla mücadele etmek için "ayarlanmış" versiyonların hızlı bir şekilde yerleştirilmesi konusunda çalışmaların başladığını söyledi. Novavax, Ocak ayının başlarında yeni ortaya çıkan türleri hedefleyen aşının yeni versiyonları üzerinde çalışmaya başladığını ve takviye veya kombinasyon aşısı için ideal adayları seçmeyi beklediğini söyledi. Bu tür değişiklikler duyulmamış bir şey değil - hızlı bir şekilde gelişen mevsimsel gripte her yıl oluyor. Gripten farklı olarak koronavirüsler, mutasyonları en aza indiren genetik bir kendi kendini düzelten mekanizmaya sahip.

Sonuç

Güney Afrika'daki araştırmacılar, ABD'de acil kullanım izni verilmiş ve Donald Trump'a uygulanan Regeneron Pharmaceuticals Inc. ürünü de dahil olmak üzere bazı antikor tedavilerinin o ülkedeki varyanta karşı etkisiz olabileceğini buldular. Guardian Gazetesi 2 Şubat tarihli haberine göre, Wellcome Trust'tan bir bilim adamına atıfta bulunarak, Eli Lilly & Co. ve GlaxoSmithKline Plc tarafından da üretilen bu tür monoklonal antikor ürünleri, bir veya daha fazla varyantta etkinliğinin azaldığı görüldü. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, yeni türlerin bazı PCR tabanlı teşhis testlerinin performansını zayıflatabileceğini söyledi.