Çocuklar Geçişlerde Neden Sorun Yaşar?

Uzmanlar, çocukların geçiş dönemiyle ilgili ailelere önemli görevler düştüğünü söyledi.

Psikolojik danışman Songül Gizem Yücel konuyla ilgili yaptığı açıklamada şunları söyledi: “İnsanlar alışkanlık sahibi canlılardır. Herkesin kendine ait bir rutini vardır ve değişim sırasında da bireyin daha fazla enerjiye ihtiyacı olmaktadır. Bu nedenle çocukların aktiviteler, yerler ve ilgi nesneleri arasında geçiş yapmakta genellikle zorlanması şaşırtıcı değildir.

Geçişlerle ilgili zorluklar, çocuğa ve ortama bağlı olarak çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir. Bunlar; direnme, kaçınma, dikkat dağıtma, tartışma gibi şekiller de görülebilir. Bu tepkilerden bazıları, çocukların duygularıyla baş edememelerinin sonucudur ve bunlardan bazıları çocukların geçişleri başarılı bir şekilde geciktirmek veya önlemek için öğrendikleri şeylerdir.

En sık karşılaştığımız, bir çocuk oyun alanını terk etme zamanının geldiğini söylediğinde, başlangıçta öfkesini veya hayal kırıklığını yönetemediği için öfke nöbeti geçirebilir, ancak bazen de sadece parktan çıkmayı geciktirmeye çalışır ve bunu tekrar yapma olasılığı daha yüksektir. Bu durumun rahat geçebilmesinin yetişkinlerin nasıl tepki verdiklerine bağlı olduğu görülmektedir. Bazı çocuklar öfke nöbeti geçirmeyebilir, bunun yerine yetişkinlere mızmızlanma, dikkat dağıtma veya müzakere etme sanatında ustalaşabildikleri görülmektedir.

ÇOCUKLARA GEÇİŞLERDE NASIL YARDIMCI OLABİLİRİZ?

Pek çok çocuk, sızlanma, oyalanma, üzülme, öfke nöbetleri gibi davranışlarla geçişlerle mücadele eder. Ebeveynlerin çocuklara geçişlerde daha kolay zaman geçirmelerine ve daha iyi davranmalarına yardımcı olabilecekleri pek çok yol vardır, ancak çocuk için neyin zor olduğunu anlamak için biraz deneme yapmak gerekmektedir.  Rutinler oluşturun: Eğer çocuğunuz tutarlılığı ve rutini sevdiği için geçiş yapmakta zorlanıyorsa veya istemiyorsa, o zaman tutarlılık ve rutin inşa ederek geçişe başlayın ve geçiş sürecinin kendisini yapılandırın.

Örneğin; Yatağa gitmek için tabletini/telefonunu kapatmak gibi her gün gerçekleşecek geçişler için, tutarlı rutinlerin oluşması önemlidir.

ÖNİZLEME VE GERİ SAYIM: Rutinlerin yanı sıra, önizleme ve geri sayımlar da geçişlerin anahtardır. Sabah, günün nasıl geçebileceğini planlayabilirsiniz. Mesela  çocukları sürece dahil etmek için aktiviteden aktiviteye geçme pratiği yaptığınız bir rol yapma oyunu yapmayı önerebilirim. Daha sonra, her geçişten önce, geri sayımlarla birlikte ne olacağına dair bir zaman çerçevesi ve açıklama verin (20 dakika sonra kahvaltıyı bitirme ve 5 dakika sonra derse hazırlanma zamanı olacak gibi). Bu şekilde, "duygusal olarak da bir olaya hazırlanmalarına izin vermiş olursunuz.

BİR SES PARÇASI VERİN: Özellikle küçük çocuklar için şarkılar, rutinleri uygulamaya ve geçişleri kolaylaştırmaya yardımcı olmak için özellikle etkili araçlar olabilir. Oyuncaklarını toplamak için, kıyafetlerini giyinip hazırlanması gibi birçok durum için hazırlanmış şarkıları internetten bulabilirsiniz ya da birlikte bir şarkı seçip onu özelleştirebilirsiniz.

 Görsel ipuçları: Diğer çocuklar görsel ipuçlarından yararlanabilir. Belirli bir geçişten çocuktan ne bekleneceği ile ilgili adımlarla belirtilmiş çizimler içeren bir çizelgeye hazırlamak yardımcı olabilir.

DİKKATLERİNİ ÇEKİN: Özellikle DEHB'si olan çocuklar için çocukla bağlantı kurmanın onların dikkatini çekmenizi ve verilen direktifin anlaşılmasını sağlamak için önemli bir davranıştır. Sadece sözel olarak ifade etmek yetersiz kalabilir ancak çocukla göz teması kurarak konuşmak, omuzlarında elinizi hissetmesi ya da söylediklerinizi tekrar etmesini istemek daha faydalı olacaktır. Sadece odanın diğer tarafından onlara ne yapacaklarını bağırmak ve yaptığını varsaymak işe yaramayacaktır ve her iki tarafın da hayal kırıklığına uğramasına sebep olacaktır.

Uygun sonuçları uygulamanız önemlidir, bir geçiş iyi gitmiyorsa, durumu tırmandırmak yerine ona daha az dikkat edilmesini önermekteyim. En azından geçiş yapmak için çaba sarf ettikleri veya geçişi yaklaştırdıkları sürece bunu göz ardı etmeniz ortamı germeyecektir.

İyi geçiş süreçlerine olumlu dönütler vermeniz de önemlidir.  Samimiyetinizle bu yaptığı davranışın harika olduğunu söyleyin. Mesela; tableti hemen bana teslim edip dişlerini fırçalamaya başlamandan gerçekten çok hoşlandım ve şimdi sevdiğin kitabı okumak için daha fazla zamanımız var yaşasın! gibi verilen dönütler çocuklarınız için önemli olduğunu unutmayın ve çocuğun yaptığı davranışın övülmesi diğer dikkat edilmesi gereken bir noktadır.

Doğru verilen bir destekle, çocuklar direnç göstermeden ve öfke nöbetleri olmadan rahatlıkla geçiş yapmayı öğrenebilirler.”(Mine Doruatlı)