Grid Sistem Konya’da ÖZEL

Grid Sistem  “İnternet Ötesi” diye de tanımlanıyor. Bu sistemin Konya’da kurulmasına öncü olan isim de Prof. Dr. Ali Okatan. Okatan. Cern’de gerçekleşen ve tüm dünyanın yakından takip ettiği Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nda (LHC) Tanrı Parçacığı’nı bulmak için yapılan deneye Türkiye’den davet edilen tek Türk bilim adamı.

Bu sistem neden çok önemli?

Cern’de deneyler yapılıyor. Bu deneyler atom çekirdeğinde bulunan parçacıklar var. Protonlar. Bunlar yer altında kurulmuş bir tünelde hızlandırılıyor.  Işık hızının yüzde 99.9 hızına çıkarılıyor ve belirli çarpışma noktalarında çarpıştırılıyor. Ortaya çıkan bu parçacıkların içerisinde yeni parçacıklar ortaya çıkıyor. O parçacıklar inceleniyor. Tabi ortaya çıkan bu durum, detektörler vasıtasıyla ölçülüyor. Ortaya çok büyük bir data (bilgi) çıkıyor. Bunu incelemek için sadece 3 bin tane bilgisayar Cern’de var. Hepsi paralel çalışıyor. Ayrıca dünyanın pek çok ülkesinde Grid sistem var. Coğrafi olarak dağınık olabilen fakat sanal ortamlarda organize edilmiş topluluklar içinde işbirliği sağlanabiliyor. . Canlı bilimleri, füzyon, yüksek enerji fiziği gibi pek çok alanda yürütülen bilimsel çalışmanın veri paylaşımı, hesaplamaları ve bilgilerin depolanması Grid üzerinden yapılıyor.

Bu çalışmayı Konya’da Karatay Üniversitesi başlattı. Uzun soluklu bir proje mi?

Grid sistem’in Karatay Üniversitesi’ne kurulması amacıyla TUBİTAK desteği almak için bir proje hazırladık.  Bu proje kabul edildi ve TUBİTAK destek verdi. Bilgisayarlar alınmaya başlandı. Şu anda kurulma aşamasında. Ayrıca Atom Enerjisi Kurumu’na bir proje yazdık. Ondan da destek gelecek. Artı, üniversitenin kendi kaynaklarından konulan destekler var. Onlar da kullanılacak. Böylece ortaya süper bir bilgisayar çıkacak.  Süper bilgisayarların anlamı şu. Bu gün bir bilgisayarın 10 yılda, bazen 20 yılda, işleyebileceği datayı, süper bilgisayar birkaç saniyede işleyecek.

Grid Sistem’in sanayiye katkısı ne olacak?

Sanayide, bilimde inovasyonlar bu şekilde yapılır. Kaynak bilgi. Biz Karatay Üniversitesi’nde kurduğumuz Grid sistemle hem onu sağlayacağız, hem de hızlı internet vasıtasıyla  Cern’ün bağlandığı bütün bilgisayarlara bağlanacağız. Böylece, büyük bir Grid sistemin bir üyesi olmuş olacağız. O sistemleri de kullanma şansımız olacak. Türkiye’de ilk kez Karatay Üniversitesi’nde kurulacak Süper bilgisayarla çarpışma deneylerinde ortaya çıkan datayı dünyada kurulu olan tüm Grit sistemini kullanarak işleyebileceğiz. Tıpkı  G. Afrika, Güney Kore, Amerika, Macaristan, Romanya, İngiltere gibi ülkelerde olduğu gibi. Grid’in temel özelliği, coğrafi olarak dağınık olabilen fakat sanal ortamlarda organize edilmiş topluluklar içinde işbirliğini sağlayabilmesi. Canlı bilimleri, füzyon, yüksek enerji fiziği gibi pek çok alanda yürütülen bilimsel çalışmanın veri paylaşımı, hesaplamaları ve bilgilerin depolanması Grid üzerinden yapılıyor.

Konya Sanayii’nde bundan yararlanacak kapasitede firma var mı?

Var. Olması lazım en azından. Bu gün inovasyon yapmayan ARGE çalışması yapmayan firmaların uzun vadede ömürleri yok. Bizim ürettiğimiz malzemeleri, makine parçalarını daha iyi  üretmemiz gerekir. İşte inovasyon yapmamız, bazı ihtiyaç sahiplerinin isteklerine karşılık verecek cihazları, ürünleri üretmek için ARGE yapmamız gerekiyor. ARGE’yi de kuvvetli bir hesaplama sistemi olmazsa yapamayız. Firmaların kendi bünyesinde bunları gerçekleştirmeleri mümkün değil, maliyetli.  Yani rakamlar çok büyük. Gereği de yok. Her firma kendisi kuramaz. Ciddi ARGE çalışmaları çok yüksek başarımlı hesaplama sistemiyle oluyor. O sistemler her firmada yok. Türkiye’de bile çok az firmada var. Ve gereği de yok.  Çünkü üniversiteler bu iş için var. Yani üniversitenin elemanları, araştırmacıları, bilim adamları var. Neticede sanayiyle üniversitelerin iş birliği yapması gerekir. Bu bilgisayar sistemleri 24 saat üniversitenin işini yapacak değil. Dışarıdan gelecek bu tip hizmetleri de verecek. Onun için Üniversiteyle işbirliği yapmanın önemi çok büyük.  Firmalar için de önemli, üniversiteler için de önemli. Üniversitelerde çalışan bilim adamları için konu gerekli. Hayali bir takım sistemlerle uğraşmak anlamsız. İşe yarayacaksa anlamlı.

Bu projenin Karatay Üniversitesi’nce gerçekleştirilmesinin önemi var mı?

Karatay Üniversitesi, 20 binin üzerinde sanayici ve esnafın katkısıyla kurulmuş bir üniversite. Dolayısıyla buraya ne alırsak bu halkımızın malı. TÜBİTAK tan gelen de 75 milyonun malı, üniversiteden gelen de. Bunların geri dönmesi lazım. Esnafa, fabrikalara, sanayicilere bir şekilde dönmesi lazım. Sanayicimiz normalde benzer bir hizmeti yurt dışındaki firmalara 10’a yaptıracaksa, burada 1’e yaptıracak.

Sistemin tamamlanması ne kadar zaman alacak?

En geç 1 yıl içerisinde tamamlanacağını umuyoruz. Siparişleri veriyoruz hemen gelmiyor. Kurulması, eğitimi zaman gerektiriyor. Start verildi, başlandı. İlk cihazlarımız geldi. Ekip var. Her türlü bilgisayar sistemini kullanabilecek ekibimiz var.

Sistemin en büyük özelliği ne?

En önemlisi bilgisayarların paralel çalışması. Kendi içinde paralel çalışıyor.  420’in üzerine çekirdek sayısı olacak. Her bir çekirdek bir işlemci demek. Bir de dünya üzerinde bu sisteme dahil olan binlerce başka çekirdekle beraber çalışacaklar. Yeni nesil bilgisayar sistemleri birlikte çalışıyor, problem beraber çözülüyor. İnsan beyni gibi diyebiliriz. Daha da ileriye götürüyoruz. Amaç, Üniversitemizde lokal olarak 420 çekirdekli bir Grid kurup sonra da bunu Cern’e, Cenevre’ye bağlamak. Ve Cenevre’de zaten G. Afrika’dan Japonya’ya kadar pek çok ülkede çalışan bir Grid sistemi var. Biz de ona  bağlanmış oluyoruz. Biz de o sistemin bir parçası olmuş olacağız.  Her hangi bir data işlenirken, diyelim ki yurt dışında başka bir ülkede bir araştırmacı çalışma yaparken bizim sistemimizi de kullanabilecek. Biz de o sistemi kullanabileceğiz.

Grid Sistemin’de de Cern’e bağlanma konusuna özellikle vurgu yapıyorsunuz. Protonların çarpıştırılması deneyi ile bilim ne kazanmış oldu?

Çünkü Cern’de yapılan deneylerde çok şey elde ediliyor. Çok şey elde ediliyor. Bu gün Cern’de yapılan çalışmaların büyük bir kısmı aynı zamanda tıbbi çalışmalar. Proton hızlandırıcılar kullandırılarak kanser tedavisiyle ilgili makineler yapıldı ve şu anda tıbbın hizmetinde. Oldukça yetenekli makinalar. Buna benzer çok şey. Oradaki bilim adamlarının pek çoğu mühendis. Değişik dallarda. Yalnız fizikçiler değil. Orada makinalar yapılıyor. Yeni teknolojiler geliştiriliyor. Aynı şey NASA için de geçerli. Uzay teknolojileri insan hayatına girdi. Yatak yapıldı uzay teknolojisi ile yapıldı. Neticede yapılan bilimsel çalışmaların yan ürünleri zaten günlük hayatta insanların yaşam standartlarını yükseltmek için kullanılıyor. Aynı şey Cern’de oluyor şu anda. Bunlara uzak kalmamak lazım. Onun için biz de Karatay Üniversitesi olarak hem kendi kaynaklarımızı kullanıyoruz, hem de devletin bize tanıdığı olanakları da kullanıyoruz. Sonuçta bu sistemin bir parçası oluyoruz. İşbirliği yapılmadan ciddi çalışmalar, inovasyonlar yapılamaz. Artık eskisi gibi bir kişinin ben bunu buldum deme şansı çok az.  Tüm çalışmalar gruplar halinde ekipler halinde yapılıyor. Yeni inovasyon ve arge çalışmaları bu şekilde yapılıyor.

Çiğdem KURUT