Konya'nın Fî Tarihinde mazlumlar, hainler ve garipler: Konya'da kimler neler yaşamış!

HİSDER (Hikmet İlim ve Sanat Derneği) 'in Karatay Belediyesi Şemsi Tebrizi Sosyal Tesisleri'nde düzenlediği Pazartesi Toplantıları'nda Eğitimci Yazar Ali Işık "Konya'nın Fî Tarihinde Mazlumlar, Hainler ve Garipler" hakkında dernek üyelerine bilgi verdi.

Ali Işık , Konya tarihinin unutulmuş şahsiyetleri, toplumsal hafızası ve tarihî olayları üzerine ele aldığı "Konya'nın Fî Tarihinde Mazlumlar, Hainler ve Garipler" adlı eserinden yola çıkarak komuşmasında; Konya tarihini alışılmış tarih anlatısının dışına çıkarak şehir tarihçiliği ve toplumsal hafıza bakımından dikkat çekmektedir. Bir şehrin gerçek tarihi, aynı zamanda o şehirde yaşamış, mücadele etmiş, haksızlığa uğramış, suçlanmış, unutulmuş veya zaman içerisinde hafızalardan silinmiş insanların hikâyelerinden meydana geldiğine vurgu yaparak şehrin tarihindeki tartışmalı olaylarına, yerel kahramanlarına, siyasi mağduriyetlerine, kültürel kayıplarına ve unutulmuş şahsiyetlerine değinmiştir.

Konuşmasını "Mazlumlar, Hainler, Garipler" başlığı altında ele alan Ali Işık; mazlumların haksızlığa uğrayan, siyasi veya toplumsal gelişmeler karşısında mağdur edilen insanlar olduğunu, hainlerin yaşadıkları dönemde ihanetle suçlanan veya tarihî değerlendirmelerde tartışmalı konumda bulunan şahsiyetlerden oluştuğunu , gariplerin ise toplumun ve resmî tarih anlatısının dışında kalmış, unutulmuş veya yeterince tanınmamış insanlardan yola çıkarak bu üç kavram üzerinden devletin cezalandırdığı bir kişinin halkın hafızasında kahramana dönüşebildiğini, tarihî değeri bulunan bir insanın ise yaşadığı dönemde önemli olmasına rağmen sonraki kuşaklar tarafından unutulabileceğini belirtti.

MAZLUMLAR: DEVLET KARŞISINDA BİREY VE HALKIN ADALET ARAYIŞI

Boz Bey ve Koç Bekir Ağa'nın hikâyeleri ele alan Işık ; "Kadı Abdurrahman Paşa'nın Konya valiliğine getirilmesine karşı çıkan halkın Koç Bekir Ağa'nın öncülüğünde gösterdiği tepki, yerel toplumun yönetim karşısındaki tutumunu göstermektedir. Koç Bekir Ağa'nın daha sonra idam edilmesi ve halk anlatılarında mazlum bir kahraman olarak yaşatılmasıdır. Devletin düzeni sağlama anlayışı ile toplumun adalet beklentisi her zaman aynı doğrultuda gelişmeyebilir. Yönetim, kendi otoritesini korumak için bazı kişileri cezalandırırken halk, bu kişileri kendi değerleri ve yaşadığı tecrübeler doğrultusunda değerlendirebilir. Boz Bey meselesi, devlet otoritesi ile yerel toplum arasındaki ilişkinin anlaşılması bakımından önemlidir. 18. yüzyılda Çelik Mehmet Paşa tarafından idam ettirilen iki Türkmen beyinin mahallî anlatımlarda mert ve fedakâr kişiler olarak hatırlanması, resmî tarih ile halk hafızası arasındaki farklılığı ortaya koymaktadır.Bir insanın hangi şartlarda suçlandığı, dönemin siyasi ve idari yapısı, yerel güç ilişkileri ve halkın o kişiye neden sahip çıktığı da araştırılmalıdır." ifadelerini kullandı.

HAİNLER: TARİHÎ ŞAHSİYETLER, SİYASİ SUÇLAMALAR VE TARİHÎ MİRASIN TAHRİBİ

Alaaddin Tepesi'ndeki tarihî kale kalıntılarının tahribinden dolayı dönemin belediyesini, Ebüzziya Tevfik'in Konya'daki sürgün yıllarını, Osman Hamdi Bey döneminde Konya'dan kıymetli bir mezar anıtının Papa'ya hediye götürülmesi girişimi ve eski eser hırsızlığına göz yumulmasına değinen IŞIK; " Alaaddin Tepesi, Konya'nın tarihî kimliğinin merkezinde yer alan mekânlardan birisidir. Selçuklu başkenti Konya'nın siyasi ve kültürel geçmişini temsil eden bu alanın kale kalıntılarının parçalanarak ortadan kaldırılması, şehir tarihçiliği bakımından son derece önemli bir konudur. Hainler kavramı yalnızca kişilere değil, tarihî ve kültürel değerlere zarar veren uygulamalara yöneliktir. Bir belediyenin görevi yalnızca yollar açmak, binalar yapmak ve şehri fiziksel olarak geliştirmek değildir. Aynı zamanda geçmişten devralınan kültürel mirası korumak ve gelecek kuşaklara aktarmaktır. Milli Mücadele sırasında Rum ahalinin Eflatun Mescidi'ni kilise yapma istekleri sonucu yapı Fahrettin Paşa tarafından ortadan kaldırılıyor. İç ve dış kale taşları yeni binaların inşa edilmesinde kullanılırken Bedelci Konağı'nı yerine Valilik binası yapılıyor. " sözleriyle konuya açıklık getirdi.

EBÜZZİYA MEHMET TEVFİK VE OSMAN HAMDİ BEY

Ebüzziya Mehmet Tevfik Bey'in 1900 yılında Konya'ya sürgün edilmesi, şehrin Osmanlı siyasi tarihindeki yerini göstermesi açısından önemli olduğunu söyleyen IŞIK ; " İstanbul'daki siyasi gelişmelerden uzaklaştırılan bir aydının Konya'daki hayatı, dönemin yönetim anlayışını, siyasi muhalefeti ve aydınların devlet karşısındaki konumunu değerlendirme imkânı sunmaktadır. Tevfik Bey, II. Abdülhamid'e yönelik suikast planlayan grubun içinde yer almıştır. Osmanlı'nın son döneminde yaşanan siyasi mücadeleler, yalnızca iktidar ve muhalefet arasındaki anlaşmazlıklardan ibaret değildir. Türk müzeciliğinin öncü isimlerinden Osman Hamdi Bey, Konya'dan çıkarılan Aziz Aberkios mezar anıtını Ermeni Katolik Patriği ile işbirliğine giderek Papa'ya hediye götürülmesi bahanesiyle eski eserler yurt dışına çıkartılıyor."

TARİH BİR BÜTÜNDÜR

Tarih, yalnızca kazananların ve güçlülerin yazdığı bir geçmiş olmadığını, aynı zamanda kaybedenlerin, cezalandırılanların, unutulanların ve hatıraları yok edilenlerin de tarihi olduğunu söyleyen IŞIK; Mimar Muzaffer Bey, Melek Hiç Hanım ve Bahire Bediz Morova Aydilek üzerinde durdu: "Mimar Muzaffer Bey, Konya'nın mimari ve kültürel tarihinde hatırlanması gereken isimlerden biridir. Onun mezarının ortadan kaldırılması, tarihî kişiliklerin yalnızca hayatlarının değil, ölüm sonrası hatıralarının da korunması gerektiğini ortaya koymaktadır. Konya'da önemli eserlerde imzası olan Mimar Muzaffer Bey'in mezarının ortadan kaldırılması, yalnızca bir defin yerinin kaybolması değildir. Aynı zamanda o kişinin kimliğini, hatırasını ve sonraki kuşaklarla kurduğu tarihî bağı taşıyan bir unsurun yok olmasıdır." dedi.

Işık konuşmasının sonunda Konya'nın unutulan kadın şairi Melek Hiç Hanım'ın kadınların geçmişteki kültürel üretimlerinin görünür hâle getirilmesi açısından önemli olduğunu, Konya'nın ilk kadın milletvekili olarak anılan Bahire Bediz Morova Aydilek'in milletvekili seçildikten sonra Konya'yı görmüş olmasının dönemin siyasi temsil anlayışını yansıtması açısından dikkat çekici olduğunu belirtti. Sohbetin soru cevap kısmından sonra HİSDER Saymanı Ahmet Uğur, Osman Çetinkaya ve Hasan Özücan tarafından Eğitimci Yazar Ali Işık'a hediyesi takdim edildi. Toplantı toplu fotoğraf çekimiyle sona erdi.