Tarihçi Nükhet Varlık'a göre, Kovid-19 devletleri yeniden yapılanmaya götürecek

NEW YORK (AA) - İSLAM DOĞRU - Osmanlı İmparatorluğu dönemindeki veba salgınları üzerine araştırmalar yapan tarihçi Doç. Dr. Nükhet Varlık, yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgınının devletlerin birçok mekanizmasını kökten sarsacak ve yeniden yapılanmaya götürecek bir etkisi olacağını belirtti.

Yaklaşık 20 yıldır ABD'de yaşayan, New Jersey Rutgers ile South Carolina Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Görevlisi Varlık, Osmanlı'daki veba salgınları perspektifinden Kovid-19 salgınına ilişkin AA muhabirine değerlendirmelerde bulundu.

Türkçeye "Akdeniz Dünyasında ve Osmanlılarda Veba, 1347-1600" başlığıyla çevrilen ilk ödüllü İngilizce kitabını 2015'te yayımlayan Varlık, pandemi tarihçisi olarak salgın sürecinin kendisi için ilginç bir deneyim olduğunu söyledi.

Varlık, virüse kendisinin de yakalandığını, dolayısıyla salgın sürecini hem hasta hem de eğitimci olarak farklı bir pencereden deneyimlediğini dile getirdi.

Uzun süredir araştırıp eğitimcisi olduğu bir konuyu bizzat deneyimlediğini kaydeden Varlık, şöyle devam etti:

"Kesinlikle bir deja vu hissine kapıldım, güzel bir duygu değil. Senelerce salgın tarihi üzerine çalıştığınız ve bununla vakit geçirdiğiniz zaman karşınıza çıkacak senaryoları tahmin edebiliyorsunuz. Bunlara kendi hayatımda tanıklık etmiş olmak güzel bir şey değil. Bunun yanında tanıklık ettiğimiz olumlu tarafları da var. Sağlık sektöründe hayatını tehlikeye atıp salgınla mücadele eden insanların hikayelerini görmek ümit verici, biraz daha olumlu tarafı oldu."

- "Osmanlı tarihini tekrar düşünmeme yardım etti"

Tarihçi olarak bir salgını günü gününe takip etmeye çok alışık olmadığını belirten Varlık, şunları söyledi:

"Kovid-19 benim Osmanlı tarihini tekrar düşünmeme yardım etti. Bu, Batılı gözlemcilerin zamanında Osmanlı toplumunu hastalıkla nasıl ilişkilendirdiklerini ve nasıl tasvir ettiklerini gösterdi. Bugün bunun başka bir yansımasını deneyimliyoruz. Örneğin (ABD Başkanı Donald) Trump, 'bu Çin virüsü' diye açıklama yaptı. Birtakım söylemlerin, Batılı gözlemcilerin o zamanki Osmanlı toplumu ile birtakım ön yargılı çıkarımlarıyla benzeştiğini düşünüyorum. Yeni pandemiyi görmek, tarihçiler için, bizim bildiğimizi ya da bildiğimizi zannettiğimiz şeyleri yeniden gözden geçirmemiz için çok iyi bir vesile."

- "Devletler yeniden yapılanacak"

ABD'nin Kovid-19 ile mücadelede geç harekete geçtiğine işaret eden Varlık, salgının ülkede halihazırda yaşanan sağlık alanındaki sorunları su yüzüne çıkardığının ve ABD'nin bu noktada iyi bir sınav veremediğinin altını çizdi.

Varlık, Kovid-19'un, tarihteki salgınlarda olduğu gibi devletleri yeniden yapılanmaya zorlayacağını savunarak "Bu kesinlikle olacak. Sonuçlarını ne zaman göreceğiz, ne şekilde olacak, hiçbirimiz bilmiyoruz ancak spekülasyon yapabiliriz şu an ama bu salgının kurumları, fikirleri ve devletin birçok mekanizmasını kökten bir şekilde sarsacak ve yeniden yapılanmaya götürecek bir etkisi olacağı şüphesiz." ifadelerini kullandı.

Salgınların ayrıca toplumsal ön yargılara da ışık tuttuğuna işaret eden Varlık, salgınla ilgili Batı'da Asyalıların, Hindistan'da da Müslümanların suçlandığını anımsattı.

Varlık, "Her toplum kendi günah keçisini yaratıyor böyle durumlarda, suç onlara yükleniyor. Yani tarihsel örneklerinden de biliyoruz bunu, bugün de görüyoruz, tabii çok kaygı verici." diye konuştu.

- "Türkiye'de durum biraz ümit verici görünüyor"

Kovid-19'la mücadele konusunda Türkiye ile ABD'nin karşılaştırılmasını çok doğru bulmadığını belirten Varlık, iki ülkenin büyüklüğü, nüfusu, sağlık kurumlarının yapısı gibi kendine özgü şartları nedeniyle kıyaslama yapmaktan çekindiğini kaydetti.

Varlık, "Türkiye'de şu anki durum biraz ümit verici görünüyor ama tabii ki tedbirleri gevşetmeden bunun bu şekilde devam etmesi lazım." dedi.

Salgınla mücadelede yakalanan başarıyı ülkeler özelinde düşünmenin kendisine çok doğru gelmediğini ifade eden Varlık, "Dünyanın herhangi bir yerinde salgın devam ettiği sürece hepimiz hala risk altındayız. Bu global bir sorun olduğu için ülkeler bazında düşünmek gerçekten bize tam olarak çözüm vermez." değerlendirmesinde bulundu.

- "Modernleşmeyle birlikte kırılmalar yaşandı"

Halk sağlığı kurumlarının tarihine bakıldığında Osmanlı'daki yapılanmanın dünyadaki ilk örneklerden biri olduğunu belirten Varlık, İmparatorluğun uzun sürmüş salgın deneyimleriyle oluşturduğu halk sağlığı sistemini şu an hayata geçirmenin faydalı olacağını kaydetti.

Varlık, bu uygulamaların hepsinin bugüne doğrudan aktarılamayacağını söyleyerek şöyle devam etti:

"Öte yandan 16. yüzyılda ortaya çıkan uygulamalar bütününü bugüne direkt bağlayamıyoruz. Tamam, bir yapılanma var halk sağlığı konusunda ama bu olduğu gibi bugüne gelmemiş. Özellikle 19. yüzyılda çok büyük kırılmalar yaşanıyor modernleşmeyle birlikte. Osmanlı'nın çöküşüyle Cumhuriyet toplumunun ortaya çıkışıyla beraber halk sağlığı, tıp kurumları bu sefer yüzünü Batı'ya dönüyor. Yani özellikle modernleşme döneminde Osmanlı eski kurumlarını ya bir ölçüde devam ettiriyor ya da tamamen bırakıp Batılı modelleri alıyor."

- Osmanlı'daki veba salgınları araştırması için dijital platform

Osmanlı dönemindeki veba salgınlarının tarihini araştırmak için tarihçilerle dijital bir platform üzerinde çalıştıkları bilgisini de paylaşan Varlık, "Yaklaşık 15. yüzyıldan 20. yüzyıla kadar olan bütün salgınları bir dijital platformda toparlıyoruz. Tarihsel bilgilere ek olarak buraya genetik biliminden de elde edilmiş bilgilerin eklenmesi planlanıyor." dedi.

Varlık, altyapısını kurdukları bu projenin bir an önce tamamlanarak kullanıcılara açılması için fona ihtiyaç duyduklarını da sözlerine ekledi.