Avrupa Birliğinde (AB) tarımında yapısal dönüşüm var. Yeni sistemde çiftlik sayıları hızla düşüyor, ancak ebadı büyüyor. Bir anlamda büyüyerek azalmaya devam ediyor. Artan üretim maliyetleri, tarımsal desteklere olan bağımlılık ve sektördeki yaşlanma nedeniyle son yıllarda hızla azalmakta, AB genelinde çiftlik işletmecilerinin yalnızca %11-12'si kırk yaş altındadır. Çiftçiler tarımsal destekler çıkarıldığında düşük gelirler elde etmekte ve bu durum gençlerin tarımdan uzaklaşmasına yol açıyor

AB de 2005-2023 arasında yaklaşık 5,6 milyon çiftlik kapandı. Buna göre toplam kayıp oranı %39.

Bu süre içerisinde; Bulgaristan 426.980 çiftlik kaybı ve %79,9 oransal kaybı ile en büyük kaybı yaşadı.

Slovakya 50.970 çiftlik kaybı ve % 74,4 kayıp ile ikinci sırayı aldı.

Macaristan 525.610 çiftlik kaybı ve %73,53 oranıyla 3. sıradan bu ülkeleri takip etti.

Çiftlik sayıları bakımından en büyük çöküş Romanya'da yaşandı, bu süreçte 1.396.790 çiftlik kaybetti. Bu kaybın oranı ise % 32,82'de kaldı.

Polonya 1.249.450 çiftlik kaybı ve %50,45 kayıpla ikinci sırada yer aldı.

Polonya'yı Macaristan takip etti. Bu dönemde çiftlik sayısı artan ülke yok.

Ancak, 2013-2023 arasını esas aldığımızda (sadece) iki ülkenin çiftlik sayısının arttığını görüyoruz.

Çekya 6.920 çiftlik ve %26,36 ile İtalya ise 245.410 çiftlik artışı ve %24,29 ile dikkat çekiyor.

Peki, AB'de bu kapanan çiftliklere ve arazilerine ne oldu?

2005 ile 2023 arasında Kullanılan Tarım Alanının (UAA) sadece %0,51 civarında azaldığını görülüyor.

Bu rakam bize en baştaki teşhisi doğruluyor, yani çiftliklerin sayısı ve oranı %40'a yakın azalmış olsa bile Kullanılan Tarım Alanı azalmadığı gibi aksine artıyor.

Yani çiftlikler el değiştiriyor ancak büyüyerek el değiştiriyor, diğer anlamda arazi varlığı büyüyor.

Buna göre 2005'te 10,9 hektar olan çiftlik başına olan alan, 2023 yılında 17,8 hektara çıkıyor.

Görüldüğü üzere AB'de hem çiftlik sayıları, hem de kullanılan alanlar birleşiyor, toplulaşıyor. Bu ise çiftliklerin EKONOMİK GELİR TASNİFİNİ de birleştirerek işletme başına gelirleri büyütüyor. Büyüyen gelirler, işletmeyi yürütmede uzmanlaşma getiriyor. Uzmanlaşma ise bu defa en üst seviyeye çıkınca üretimdeki çeşitlilik azalıyor; aslında sistem geriye dönüyor. Yani, eskilerde derebeyler marifetiyle topluca işletilen topraklar, şimdilerde daha bilimsel ve teknik usullerle ekonomik üretime dönüyor.

Bu tablo bize birçok politika öğüdü veriyor ve önemli olan çiftlik sayısı değil, işletme büyüklüğüdür diyor. Çiftlik sayıları azalabilir, yeter ki kullanılan alanlar azalmasın!

Ben ne diyorum:

20 senedir üzerinde durduğum adına ne derseniz deyin (üretimin toplulaştırılması, arazilerin fiziki toplulaştırılması, bir köy bir işletme), bir şekilde üretici sosyolojisi ve ülke ekolojisine göre yeni üretim modellemelerinin devreye alınmasının gereğidir.

Uygulama için çalışma ciddi bir araştırma altyapısına ihtiyaç verdir. Sosyolojik olarak buna hazırlanan üreticiye yeni sistemin ekonomik, teknik, kalite ve verimlilik gibi faydaları anlatılmalıdır. Aşırı sulama ve lüzumsuz girdilerin mali yükü, sulama sisteminin güneş, rüzgâr veya hibrid gibi yenilenebilir enerji sistemleriyle entegre edilmesinin işletmeye ve üreticiye getirisi uygulamalı olarak gösterilmelidir.

Daha yazılacak çok şey olsa da ülkem için en öneli konu sulama suyunun, enerji, gübre, sulama, gereksiz alet-makine girdileri ve bunları için kullanılan krediler üreticiyi yormakta, özellikle iklim değerlerinin kötü olduğu yıllarda borç yükü altında ezilmektedir. Açıkçası üretici kendini kontrol edememekte, her üretim yılını bu sene gibi görmekte huyundan vazgeçmemektedir. Gelecek sene ve senelerin iklim değerlerini bilmiyorsak da, önemli olan yokluğa göre tedbirlerin alınmasıdır.

Yukarıda ülkem için üzerinde durduğum ve profesyonelce yönetilen işletmelerde çalışacak insanların nasıl yetiştirileceği ilk eğitiminden, işletmeci olana kadar geçecek süreç ele alınacaktır.

Ülkemde de AB de gelinen durum ülkemde de kendiliğinden gelecek ancak çok uzun zaman alacak.