Eğitim ve Yaşam Koçu – Yazar Elif Eken

Eğitim ve Yaşam Koçu – Yazar Elif Eken

Bal tutan parmağını yalar: Peki ya başkasının hakkı?

Dilimizde öyle atasözleri vardır ki yıllardır söylenir, tekrar edilir, hatta bazen hayatın değişmez kurallarıymış gibi kabul görür. Oysa bazı sözleri yalnızca hatırlamak değil, zaman zaman yeniden düşünmek de gerekir. Çünkü her atasözü, her dönemde aynı şekilde anlaşılmayı hak etmeyebilir.

Bugün üzerinde durmak istediğim söz de bunlardan biri: "Bal tutan parmağını yalar."

İlk duyduğumuzda oldukça masum görünen bu söz, imkânları geniş bir işin başında bulunan kişinin o imkânlardan bir miktar yararlanacağını anlatır. Peki, gerçekten bu kadar masum mudur?

Bir insanın emeğinin karşılığını alması elbette doğaldır. Bir işi yapan, üreten, emek veren insanın o işten kazanç sağlamasında yanlış olan hiçbir şey yoktur. Hatta emeğin karşılığını vermek, adaletin gereğidir. Ancak burada ince bir çizgi vardır: Emeğinin karşılığını almak başka, başkasına ait olan imkânı kendi menfaatine kullanmak başkadır.

Asıl mesele de tam burada başlıyor.

Bir makamın, bir görevin, bir yetkinin veya bir imkânın başında bulunmak, o imkânın sahibi olmak anlamına gelmez. Bazen bir insanın eline bir anahtar verilir; o anahtar kendisine ait olduğu için değil, bir kapıyı emanet olarak açabilsin diyedir. Fakat insan, emaneti zamanla mülkü zannetmeye başladığında sorunlar da beraberinde gelir.

Ne yazık ki bazı yanlışlar, toplumda sık tekrarlandığı için normalleşebiliyor. Birinin tanıdığını işe yerleştirmesi, bir başkasının sahip olduğu yetkiyi yakınlarına kolaylık sağlamak için kullanması, bir diğerinin kendisine sunulan imkânlardan kişisel çıkar elde etmesi...

Bütün bunlar bazen birkaç kelimeyle geçiştiriliyor: "Ne var bunda, bal tutan parmağını yalar!"

Oysa başkasının hakkından kendimize pay çıkarmak, bunu bir atasözüyle açıklayarak meşrulaştırabileceğimiz bir davranış değildir.

Bir düşünelim...

Bir öğretmen, kendisine emanet edilen çocukların geleceğini şekillendirirken kendi sorumluluğunun sınırlarını ne kadar koruyor? Bir yönetici, kendisine verilen yetkiyi herkesin hakkını gözeterek mi kullanıyor? Bir çalışan, kurumun imkânlarını kendi malı gibi mi görüyor, yoksa kendisine emanet edilmiş bir değer olarak mı?

Sorular değişiyor ama mesele aynı yerde düğümleniyor: Emanet bilinci.

Belki de artık bu atasözünü söylerken biraz durup düşünmemiz gerekiyor. Çünkü balı tutan parmağını yalayabilir; ama tuttuğu bal kendisine ait değilse, orada artık tatlı bir hikâyeden söz edemeyiz.

Üstelik mesele yalnızca makam ve para da değil. Bazen bir başkasının emeğini sahiplenmek, bazen bir fırsatı hak etmeyene sunmak, bazen de birinin güvenini kendi çıkarımız için kullanmak da aynı anlayışın farklı yüzleridir.

İnsan, eline geçen her fırsatı kendi lehine çevirmek zorunda değildir. Her imkândan faydalanmak bir maharet olmadığı gibi, her fırsatı değerlendirmek de başarı sayılmaz. Bazen insanın asıl karakteri, yapabileceği hâlde yapmadığı şeylerde gizlidir.

Atalarımızın sözleri, yaşanmışlıkların süzgecinden geçerek bugüne ulaşmıştır. Fakat onları düşünmeden tekrarlamak yerine, hangi davranışımıza dayanak yaptığımızı da sorgulamalıyız.

Belki de bu sözün karşısına başka bir cümle koymanın zamanı gelmiştir:

Bal tutan parmağını yalayabilir; ama başkasının hakkına uzanan el, ne kadar bal tutarsa tutsun helal bir kazanç elde etmiş olmaz.

Çünkü mesele parmağın bala değmesi değil, o balın kime ait olduğunu bilmektir.

Önceki ve Sonraki Yazılar
YAZIYA YORUM KAT
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,çok uzun ve ilgili içerikle alakasız,
Türkçe karakter kullanılmayan yorumlar onaylanmamaktadır.
Eğitim ve Yaşam Koçu – Yazar Elif Eken Arşivi

Diplomaları var, peki ya vefa?

18 Ekim 2026 Pazar 10:03

Herkes haklı, peki kim anlıyor?

11 Ekim 2026 Pazar 10:31

Kimse görmeden yorulduk

04 Ekim 2026 Pazar 11:28

Yol değişti, söz değil

27 Eylül 2026 Pazar 09:48