Mehmet Bülent Paköz
Müzikte usul ve hayatın seyrindeki önemi
Müziğin ana unsurları ses ve ritimdir (usul). Müzik, melodilere bürünmeden önce ritimden ibarettir. Duygu önce ritimle harekete başlarken, ritmin ahengi duygunun ses perdelerini oluşturur. Duygu durumu, ritmin revişini (yürüyüşünü) belirler. Elbette bu ritimsel döngü, müzikte olduğu gibi kâinat sistemi ile tüm canlıların hayat seyrini belirleyen en önemli faktördür.
Duygu tek başına referans alınan bir durum gibi görünse de her sistemde olduğu gibi duygunun olmazsa olmaz bir ölçüye ihtiyacı vardır. Aksi halde ölçüsüz duygu, savrulan bir yaprak gibi aşağı-yukarı, sağa-sola, dikey ve yatay yönde ritimsiz hareketler yapabilir. Bu ise duyguda ritim bozukluğuna yol açar. O halde duygu, ölçüsüz bir döngü içerisinde belirsiz bir hal sergilemiş olur.
Bu nedenle duygunun başlangıç durumu ve yoğunluk halinin de ölçülendirilerek ritmin birbiri ardına, aynı zaman dilimi içerisinde hareket etmesi; gece ve gündüzün döngüsünden hayatın her aşamasına kadar her şeyi etkileyen bir unsurun adı olmuştur. Ritmin bu etkisi, "ritim disiplindir" anlamını da ortaya çıkarmaktadır. İnsanlığın temel sorunu olan bu ritimsizliğin, yani disipline riayet etmeme durumunun; genel hayatı ağırlaştıran hantal bir yapı oluşturduğunu gözlemlemekteyim. Müziğin temel unsurlarından biri olan ritmin, aynı zamanda hayatımızdan çıkardığımızda genel bir yaşam sorununa dönüştüğünü anlıyoruz.
Bu anlamda Türk müziğindeki sözlü eserlerin büyük çoğunluğunda duygunun, başlangıçtan son ölçünün bitimine kadar aynı ritimde hareket ettiğine; çok az eserde ise başlangıç duygusuyla meyan seyirlerinde (duyguya parmak basılmak istenen yerlerde) ritim duygusunun farklılaştığına şahit oluyoruz. Ancak bu değişim de belirli bir ölçü kalıbı içerisinde gerçekleştiğinden, duygunun olağan seyrinde bir ritim bozukluğuna yol açmaz.
Musikişinaslarımız yaptıkları meşklerde, eserin önce usulünü vurdururlardı. Usulü aksatmanın büyük bir kusur ve eksiklik olduğu dile getirilir, usule bağlı kalmanın isteğe bağlı bir tercih değil, sanatsal bir zorunluluk olduğu bilinirdi.
Ritim ve ölçüyü günlük yaşantımıza dahil etmemiz halinde, hayatımızdaki düzensizliğin bir formun içerisine girdiğini, yapmamız gerekenleri ölçülü ve düzenli bir şekilde ürettiğimizi fark ederiz. Örneğin, bir kitabı anlayabileceğimiz bir ritim ve ölçü kalıbında okuduğumuzda, çok daha didaktik (öğretici) bir yol aldığımızı görürüz. Aslında okuduğumuzu anladığımız gibi, süreç içerisinde düzenli yol almanın bize verdiği ahenk, okumayı teşvik eden bir unsur olarak karşımıza çıkar. Ritimsiz ve ölçüsüz bir yemek yapmaya kalktığımızda, yarım saatte bitecek bir yemeğin ucu açık bir zamana yayılması, günün kalan kısmını da ölçüsüz bir ritimde devam ettirmemize neden olabilir.
Hayat seyrimizde bu denli bir disiplin oluşturmadığımız için, yapmak isteyip de yapamadığımız şeyleri sürekli dile getirir; “Ben de bu hobiyi edinmeyi çok istiyorum,” sözünden öteye geçemeyiz. Dolayısıyla başarılı olabileceğimiz birden çok hobi portföyü varken kendimizi sınırlandırır; yaşamımızın çeşitlendirilmesi yerine tekil hale gelmesine sebep oluruz. Bu durum düşünce yapımızın genişlemesi yerine, hayata dar bir kalıptan bakıyor olmak hem kendi zihin dünyamızda hem de bir parçası olduğumuz toplumun zihin dünyasında bizi geride bırakır. Adeta kendini aydınlatmayan bir mum misali, teknolojinin henüz keşfedilmediği zamanların insanı gibi, imkânlar dünyasında imkânsızlığın içine sıkışıp kalırız.
Gerçekten de böyleyiz, değil mi? Kendim için de maalesef durum bu. Lakin hayatı müzikle öğreniyor olmak kendime bir nebze hareket getirmiş olsa da müziği terkip eden (oluşturan) insanların kâinatın ve hayatın döngüsünü çok önceden keşfettiklerini anlamak, müzikle iç içe biri olarak kendimi şanslı hissetmeme sebep oluyor.
Esasen müziğin sadece eğlenceden ibaret olmadığını; unsurları ve diğer yapı taşlarıyla bütünleştiğinde yaşamımızı bir form içerisinde, ahenkle yürütmemizi sağlayan bir kılavuz olduğunu tecrübe etmekteyiz.
Her zaman usul, esastan önce gelir. Önce usulü belirleyip, sonra işin esasına geçelim.
Hayatın içindeki yaşamımıza ölçülü bir ritim oluşturmak dileğiyle...
Düm tek tek, düm tek tek.
Saygı ve hürmetimle, hoşça kalın.
Türkçe karakter kullanılmayan yorumlar onaylanmamaktadır.