Bu konu ile alakalı o kadar çok yazı yazdım, o kadar da çok mahalle aralarında, köşe başlarında, parklarda atılan, israf edilen gıdaları resmettim, sosyal medyada paylaştım, uyardım. İnsanın içi yansa da gıda israfına nasıl mani olunur, israfın bir insanlık suçu olduğu nasıl anlatılır bilemez oldum.

İsraf konusunda İTO Gıda İhtisas Komitesi tarafından yürütülen yeni bir çalışmada elde edilen veriler, Türkiye’deki gıda israfının boyutunu bir kere daha ortaya koyuyor. Türkiye’nin üretim potansiyeli açısından zengin bir ülke olduğunu, ancak "nasıl olsa her şey var" anlayışının büyük bir savurganlığa yol açtığını, israfın sadece gıda kaybı değil, ulusal servet kaybı olduğu da vurguladı.

“Enerjisinin yüzde 60-70'ini dışarıdan sağlayan bir ülke, gıdayı çöpe attığınızda sadece ürünü değil, o ürünü yetiştirmek ve taşımak için harcanan enerjiyi ve suyu da çöpe atıyor. Dünyada üretilen gıdanın yüzde 20’si israf edilirken, Türkiye’de bu oran ne yazık ki yüzde 25 seviyelerinde. Yani gıda israfında üst sıralarda yer almamız ile enflasyonun yüksek olması arasında doğrudan bir bağlantı var. Bu bir tesadüf değil, matematik değerlerle ortaya konan bir değerlendirmedir", deniyor.

Vatandaşların hassasiyetini artırmak için çarpıcı bir örnekle israfın hane halkı bütçesine verdiği zararı şöyle açıklanıyor. "Evinizde bir pasta yaptığınızı düşünün. Bu pastanın dörtte birini kimse yemeden doğrudan çöpe atsanız, size garip bakarlar. Ancak Türkiye genelinde yapılan da tam olarak bu. Ürettiğimizin dörtte birini bilmeden, fark etmeden çöpe atıyoruz. Bu şuursuz tüketim hem hayat pahalılığını körüklüyor hem de obezite gibi sağlık sorunlarına kapı aralıyor" diyebiliriz.

İTO nun işaret ettiği tehlike, ulusal ve uluslararası raporlarla da doğrulanıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı ile Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın (UNEP) en güncel verileri, tablonun ciddiyetini gözler önüne seriyor: bu konuda varılan değerlendirmeler şöyle.

Yılda 18,1 Milyon Ton Çöp: Türkiye’de her yıl yaklaşık 18-19 milyon ton gıda israf ediliyor.

Hane Halkı İlk Sırada: UNEP Gıda İsrafı Endeksi Raporu'na göre, Türkiye’de kişi başına düşen yıllık gıda israfı 93 kilogram olup, bu rakam dünya ortalaması olan 74 kg ile oldukça üzerinde görülüyor.

Milli Gelire Darbe: Türkiye İsrafı Önleme Vakfı (TİSVA) verilerine göre, gıda israfının Türkiye ekonomisine yıllık maliyeti milyarlarca lirayı buluyor. Basit bir hesapla israf edilen gıdanın kg değeri 200 TL (yani 5 Dolar) (18 000 000 000 X5) olursa, toplamda 90 Milyar Dolar israf değerine ulaşılır. Bu miktarda israf en alt değer olup, çarpan etkisiyle beraber karşılığı yılda 100 milyar Dolar demektir. Buna kimin hakkı var. Suyumuz da bitip, gıda da üretemezsek, halimiz nice olur, kim bize yardım eder.

Üretilen sebze ve meyvenin yaklaşık %50’si tarladan sofraya gelene kadar tedarik zincirinde (nakliye, depolama ve market rafı) kayboluyor, artan israf gıda fiyatlarını da yükseltiyor. İsraf edilen gıda ile 25 milyon insanın daha bugünkü değerde ihtiyacını karşılayabilir veya gıdada enflasyonu % 25 daha düşürülebilir. İktidar enflasyonu düşürmek için ne fedakârlıklar yaparken, ülkeme de neye mal oluyor bilinmesi insani ve ahlaki bir görevdir.

Sürdürülebilirlik Hakkında Her Şey İsrafın önlenmesi için yasakların veya polisiye tedbirlerin çözüm olmayacağını savunulurken çözümün "ikna ve eğitimden" geçtiği belirtiliyor. "Gıdada İsrafa Dur De İstanbul" sloganıyla yola çıktığını hatırlatılırken "biz kimseye 'paran varken yeme' demiyor kaynaklar verimli kullanılsın, bu işi zorlamayla çözülmez”. Özellikle çocuklara ve gençlere hitap edilmesi gerekirken, çöpe atılan her lokmanın, ihtiyacı olan başka birinin hakkı olduğu şuurunu beyinlere yerleştirmesi gerekir. Zira “bu gelecek kuşaklar için bu bir tercih değil, zorunluluk" olacaktır, deniyor.

Önemli olan elbette israf etmemektir. Mademki israf var, Belediyeler israf edilen bu 18 milyon ton gıdayı düzenli olarak biyogaz tesislerinde işleyecek projeler üretsin. Atık gıdalar çürüyüp gitmekten ve çevre kirliliğine yol açmaktansa, yenilenebilir enerji kaynaklarına hammadde olarak kullanılsın.